Synonim botaniczny
Robinia fragilis Salisb., Pseudoacacia odorata Moench.
Gatunki podobne
Robinia viscosa Vent. Rodzaj obejmuje około 20 gatunków drzew i krzewów, które pochodzą z Ameryki Północnej i Meksyku.
Nazwy handlowe i regionalne
Akacja biała, robinia akacjowa (Polska), falsche Akazie, Akazie (Niemcy), False acacia, Robinia (Wielka Brytania), Robinier, Faux Acacia (Francja), Robinia, Cascia, Gagga (Włochy), Robinia (Holandia).
Występowanie
Ojczyzną robinii jest Ameryka Północna, dokładnie jej część południowo-wschodnia. Robinia została wprowadzona jako gatunek hodowlany na niemal wszystkich kontynentach. Często mylnie określana jest i nazywana akacją. Od dawna zadomowiona w Europie, dzisiaj należy do najważniejszych użytkowych gatunków na naszym kontynencie. Do Europy robinia przywieziona została przez Robina w 1630 r. do Francji, do Niemiec trafiła w roku 1763. W Rumunii i na Węgrzech gatunek ten tworzy lite drzewostany bardzo ważne dla gospodarki tego kraju (słupki do winnic). Należąc do rodziny motylkowatych, odznacza się symbiozą korzeni z bakteriami nitryfikacyjnymi i stąd jej małe wymagania glebowe – może rosnąć na glebach suchych, jałowych, nieużytkach. Jest to jednak gatunek światłolubny i wymagający dużo ciepła. Drzewo ma zasadniczo korzeń palowy, ale szybko też wytwarza korzenie boczne, kolonizując teren, stąd nadaje się do utrwalania zboczy. Dzięki wyjątkowym zdolnościom wytwarzania odrostów korzeniowych bywa utrapieniem rolników i leśników przy odnowieniach lasów. Obok gatunku Robinia pseudoacacia L. w Polsce najczęściej występują: Robinia viscosa Vent. – robinia lepka, z szeregiem odmian (jest to krzew do 1,5 m wysokości, bardzo rozkrzewiony) oraz Robinia hispida L. – robinia szczeciniasta (inaczej robinia włochata). Są też liczne odmiany dekoracyjne, np. Robinia x ambigna Poir – robinia pośrednia, będąca mieszańcem Robinia pseudoacacia x Robinia viscosa.
Charakterystyka drzewa i drewna
Robinia jest wolno rosnącym drzewem do około 30 m wysokości i średnicy do ponad 100 cm. W Europie osiąga jednak mniejsze wymiary, rzadko też ma pień prosty, najczęściej niecylindryczny. Kora cienka, wcześnie tworząca głęboką korowinę o szarobrunatnym zabarwieniu. Biel i twardziel nie są ostro zaznaczone. Biel bardzo wąski, żółtawy, twardziel w stanie świeżym zielonożółta, o matowym połysku, szybko ciemniejąca na złotobrązowo – bardzo dekoracyjna dzięki ostro zaznaczonym przyrostom rocznym i ładnemu, prążkowanemu rysunkowi drewna. Drewno nie posiada charakterystycznego smaku ani zapachu, jest zwykle prostowłókniste, średniej struktury, z ostro zaznaczonym kontrastem pomiędzy porowatą strefą drewna wczesnego i spoistą drewna późnego. Jest bardzo elastyczne i mocne, a swoimi właściwościami mechanicznymi odpowiada w zasadzie drewnu dębu.
Obróbka mechaniczna: dobra do średnio dobrej; drewno świetne do obróbki tokarskiej i do snycerki; przed połączeniem na śruby i gwoździe wymagane nawiercanie wstępne.
Suszenie: średnio dobre, ale przebiegające powoli, gdyż wykazuje skłonności do paczenia się i pękania.
Sklejanie: średnio dobre z uwagi na znaczne wypełnienie por wcistkami.
Wykańczanie powierzchni: dobre, bardzo dobrze przyjmuje lakiery.
Ważne: drewno biologicznie aktywne, może wywoływać stany zapalne śluzówek i skóry; trudne do impregnowania, luminescencyjne.
Wady drewna: niecylindryczność, widlastość, skręt włókien, skaleczenia kory i drewna, zgnilizna biała, chodniki owadzie.
Trwałość drewna: drewno bardzo trwałe, także w wodzie.
Właściwości fizyczne
Gęstość: w stanie zupełnie suchym 540/740/870 kg/m3, przy wilgotności 12-15% 580/770/900 kg/m3, po ścięciu 800 900-950 kg/m3; skurcz: w kierunku wzdłużnym 0,1%, w kierunku promieniowym ok. 4,4%, w kierunku stycznym ok. 6,9%, skurcz objętościowy 11,4-12,2%.
Właściwości mechaniczne
Wytrzymałość na zginanie statyczne 103-136-169 MPa, moduł sprężystości przy zginaniu statycznym 9000-11300-13600 MPa, wytrzymałość na ściskanie 62072-81 MPa, wytrzymałość na rozciąganie wzdłużne 88/136/184 MPa, wytrzymałość na rozciąganie poprzeczne ok. 4,3 MPa, wytrzymałość na ścinanie 11-13-16 MPa, twardość Brinella podłużna 67-78-88 MPa, twardość Brinella poprzeczna 28-34-47 MPa, udarność: 1,2 – 1,4 – 1,8 J/cm2; ścieranie: buk: robinia jak 0,37 : 1,00
Cechy anatomiczne
Gatunek pierścieniowo-naczyniowy, udział naczyń ok. 15%, naczynia w drewnie wczesnym w znacznej mierze wypełnione wcistkami; włókna: libriform, rozmieszczenie nieregularne, długość włókien: 760/1000/1250 μm; udział włókien ok. 58%, przebieg włókien prosty, również skrętny; średnica naczyń: drewna wczesnego – 130/180/220 μm, drewna późnego – 70/95/140 μm; miękisz podłużny: paratrachealno-vazicentryczny o udziale 6%; promienie rdzeniowe: 1-6-rzędowe, o wysokości 150/330/460 ?m, udział promieni rdzeniowych – ok. 21%.
Zastosowanie
Robinia jest jednym z najbardziej ciągliwych i mocnych gatunków drewna, zatem drewno jej znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie występują wysokie wymagania w zakresie wytrzymałości, twardości czy trwałości drewna. Stosuje się ją na konstrukcje wysokich wymagań w górnictwie, budownictwie ziemnym i wodnym (mosty, młyny wodne, drewno specjalnie na stemple górnicze, słupy, maszty), także na podkłady kolejowe. Z uwagi na swoje właściwości dekoracyjne drewno robinii jest wysoce cenione w meblarstwie i wyposażeniu wnętrz, wykonuje się z niego parkiety, schody, drzwi, meble i elementy ogrodowe; okapniki okienne i gonty; okleiny (przy czym najwartościowsze sortymenty przeznaczane są wyłącznie na okleiny płasko skrawane). Poza tym z robinii wytwarza się sprzęt sportowy, beczki dla warzelnictwa, wyroby toczone i do snycerki, uchwyty narzędzi, drabiny. Znajduje zastosowanie również w farbiarstwie i garbarstwie; w przeszłości stosowana do budowy powozów (w tym kół, felg), jako elementy konstrukcji maszyn (mechanizmy) oraz na nasycane olejem prowadnice traków.
Uwaga: tarcicę należy zabezpieczać na czołach i sztaplować pod zadaszeniem w przewiewnym miejscu.
Mgr inż. Zofia Owczarzak
