Synonim botaniczny
Aesculus castanea Gilb., Aesculus procera Solisb., Hippocastanum vulgare Gaertn.
Gatunki podobne
Aesculus glabra, Aesculus octandra Marsh., Aesculus indica Colebr., Aesculus turbinata Bl.
Bardzo ważne!
Nie należy mylić Aesculus hippocastanum L. (kasztanowiec biały-zwyczajny) z Castanea sativa Mill. (kasztan jadalny).
Nazwy handlowe i regionalne
Kasztanowiec zwyczajny (Polska), gemeine Roßkastanie, wilde Kastanie (Niemcy), Heste-Kastanie (Dania, Aescule, Bois de Spa, Marronier, Chataigne de cheval (Francja), Castano de Indias (Hiszpania), Indiaansche Kastanjeboom (Holandia), Haest-Kastanie (Szwecja), At, Hind kestane ag, Yabani kestane (Turcja), European horse-chestnut (Wielka Brytania), Castagno d’India (Włochy)
Występowanie
Kasztanowiec pochodzi w Półwyspu Bałkańskiego (Albania, płn. Grecja i płd. Bułgaria) oraz z Azji Mniejszej. Rodzaj Aesculus obejmuje łącznie 25 gatunków w płd. Europie, w Azji i Ameryce Północnej. Na tych terenach rośnie on w górach, w lasach liściastych na wysokości 1000-2000 m n.p.m. wraz z olszą, platanem i orzechem włoskim oraz dębami. Do Polski sprowadzony z Wiednia w 1576 roku. W naszym kraju pospolity, często mylnie uważany za gatunek endemiczny. Wymaga miejsc nasłonecznionych, choć osłoniętych. Sadzony w parkach, alejach i przy ulicach. Gatunek ten cechuje się dużą odpornością na mrozy, dożywa przeciętnie 200 lat. Istnieje wiele odmian ozdobnych kasztanowca o różowych i czerwonych kwiatach. Inne gatunki to: Aesculus x carnea Hayne – kasztanowiec czerwony, Aesculus octandra Marsh. – kasztanowiec żółty, Aesculus glabra Willd. – kasztanowiec gładki, Aesculus parviflora Walt. – kasztanowiec drobnokwiatowy. W Polsce występuje też kasztanowiec krwisty – Aesculus pavia pochodzący z Ameryki Płn.
Charakterystyka drzewa i drewna
Kasztanowiec jest szybko rosnącym drzewem osiągającym wysokość do około 30 m i średnicę do 120 cm. Kora drzew młodych jasnoszara do szarawobrunatnej, z wiekiem ciemniejsza, spękana i z korowiną. Biel i twardziel drewna trudne do odróżnienia. Drewno koloru białawego do bladożółtego i o matowym połysku, mało dekoracyjne. Jest drobnowłókniste, miękkie, lekkie, równomiernej struktury. Nie posiada smaku. W stanie świeżym ma zapach tartych ziemniaków. Kora zawiera nieco garbników. Obróbka mechaniczna: dobra i łatwa obróbka cięcia, skrawania płaskiego, strugania, toczenia. Narzędzia powinny być ostre i precyzyjnie ustawione. Drewno ma dobrą łupliwość i podatność na gięcie w stanie suchym, ale tylko wówczas, gdy brak sęków. Suszenie: w ogólności nie stwarza problemów, nie wykazuje skłonności do pęknięć i paczenia się, jest jednak wrażliwe na przebarwienia i zaszarzenie, dlatego zalecane jest staranne postępowanie, tak z drewnem okrągłym, jak i przetartym. Sztaplowanie w dobrze wietrzonych stosach. Suszenie sztuczne – temperatura początkowa poniżej 60°C. Sklejanie: sklejanie, łączenie na gwoździe i śruby dobre.
Wykańczanie powierzchni: powlekanie barwnikami i lakierami nie stwarza trudności; drewno dobrze się poleruje; zmienia barwę pod wpływem promieniowania słonecznego.
Wady drewna: krzywizny, niecylindryczność, widlastość, skręt włókien, zgnilizny, chodniki owadzie.
Trwałość drewna: zarówno bielu, jak i twardzieli – niewielka; drewno podatne na opadanie przez grzyby i owady; nieodporne na zmiany warunków atmosferycznych. Właściwości fizyczne: gęstość w stanie zupełnie suchym 460/510/550 kg/m3, gęstość przy wilgotności 12-15% 500/550/590 kg/m3, gęstość po ścięciu 760-900-1040 kg/m3; skurcz: w kierunku wzdłużnym 0,9%, w kierunku promieniowym ok. 3,3%, w kierunku stycznym ok. 6,8%, skurcz objętościowy 11,0%.
Właściwości mechaniczne: wytrzymałość na zginanie statyczne 54-64-70 MPa, moduł sprężystości przy zginaniu statycznym 4610-5360-6540 MPa, wytrzymałość na ściskanie 28-31-34 MPa, wytrzymałość na rozciąganie 56-81-100 MPa, twardość Brinella podłużna ok. 33 MPa, twardość Brinella poprzeczna ok.13 MPa, udarność: 1,3-3,5-5,9 J/cm2; wytrzymałość na skręcanie: 15-17-24 MPa
Cechy anatomiczne: gatunek rozpierzchłonaczyniowy; włókna: libriform, – długość włókien 640-1050-1600, udział włókien 74-76-78%, przebieg włókien prosty, niekiedy skręcony w kierunku promieniowym i stycznym; naczynia – średnica 40-50-60, udział naczyń 5,5-8,4-12,7%, naczynia ze spiralnymi zgrubieniami; miękisz podłużny – apotrachealno-rozproszony, udział miękiszu – nieznaczny; promienie drzewne homogeniczne – wysokość: 60-540, szerokość: 8-14-19 ?m, udział: 13,1-15,1-18,8 %.
Zastosowanie
Z uwagi na skręt włókien i częste przebarwienia – ograniczone możliwości zastosowania; może być stosowane tam, gdzie w grę wchodzi dobra wytrzymałość; w ogólności nadaje się na wyroby tokarskie i snycerskie, do produkcji guzików, kuchennych sprzętów gospodarstwa domowego, na skrzynki, drewniaki i prawidła, intarsje, na okleiny płaskie i obwodowe; z powodu niewielkiej trwałości pod znakiem zapytania stoi stosowanie do celów zewnętrznych; ponadto nasiona są ulubionym pokarmem dzikich zwierząt; także do wyrobu octu i ekstraktów farmaceutycznych, z uwagi na wysoką zawartość skrobi stosuje się do wyrobu kleju biurowego.
Ciekawostki
Kasztanowiec ma właściwości lecznicze, dlatego od dawna stosowano go, na przykład w Turcji, do leczenia kaszlu u koni. Dlatego w języku angielskim i rosyjskim nazywany jest „końskim kasztanem”. Owoce kasztanowca w lesie służą jako karma dla zwierzyny, zwłaszcza płowej. W języku polskim funkcjonuje pojęcie „kasztan” jako określenie maści konia – będąca barwą taką jak dojrzałe nasiona kasztanowca. Ulubiona klacz Marszałka Piłsudskiego nazywała się Kasztanka. Słowo „kasztan” w staropolszczyźnie łączy się z wieloma przesądami – chętnie na przykład noszą je w kieszeniach myśliwi, bo rzekomo uśmierzają bóle. Utarł się też pogląd o neutralizowaniu negatywnego promieniowania przez kasztany, a wreszcie sznur kasztanów powieszony na ścianie zapewniać ma harmonię, zdrowie i spokój domostwu.
mgr inż. Zofia Owczarzak
